Wiara stoika

Zasadniczy cel praktyki stoickiej to osiągnięcie unikalnej kondycji psychicznej, ujmowanej w klasycznych tekstach stoickich za pomocą trzech technicznych terminów: autarkia, ataraksja i apatia (wzgl. eupatia). Pierwszy z tych terminów oznacza całkowitą niezależność i samowystarczalność w doświadczaniu stanu trwałego zadowolenia i radości. Drugi z tych terminów oznacza nieugiętą odporność na wszelkie życiowe przeszkody i przeciwności – żadna z nich nie może wybić spełnionego stoika ze stanu spełnienia i równowagi. Wreszcie trzeci z tych terminów, wzbudzający od zawsze najwięcej kontrowersji to całkowita wolność od wszelkich zaburzających naszą równowagę emocji (apatia) – zamiast tego stoik stale czuje spokojną, zrównoważoną, harmonijną radość, stan z pogranicza nastroju i głębokiego uczucia (eupatia).

Wielu komentatorów uważa, że wspomniany cel praktyki stoickiej, określany jako ideał mędrca stoickiego, ma charakter horyzontu, do którego się jedynie zmierza, nie osiągając go nigdy. Inni uważają, że jest to wprawdzie osiągalne, ale bardzo rzadkie. Epiktet przypisywał osiągnięcie go Sokratesowi, Diogenesowi z Synopy, inni przypisywali go także Chryzypowi i Muzoniuszowi Rufusowi, jeszcze inni Katonowi Młodszemu.

Nawet jeśli mielibyśmy pewność, że osiągnięcie tego stanu nie jest możliwe, to samo dążenie, z nadzieją na jakieś, choćby niewielkie, przybliżenie się doń, jest już dla stoika bezcenną wartością. Dlatego trzeba dążyć.

Wydaje mi się też, że stoicyzm opiera się na swego rodzaju innej wersji zakładu Pascala. O ile francuski myśliciel dowodził, że warto wierzyć w Boga, bo możemy na tym jedynie zyskać, o tyle antyczni stoicy rekomendowali wiarę w ziszczenie ideału mędrca stoickiego. Nie mamy pewności, czy osiągnięcie go jest możliwe, czy nie. Co nam zatem przeszkodzi wierzyć? Wydaje się przecież, że jest to jeden z najbardziej szlachetnych rodzajów wiary.

Można powiedzieć, że ziszczalność ideału mędrca stoickiego to jeden z głównych artykułów wiary stoika.

Komentarze

Autor:

Tomasz Mazur
Tomasz Mazur